Коллеги - педагогический журнал Казахстана

Учительские университеты

Главная » Статьи » В помощь учителю » Казахский язык и литература

Кәсіби қазақ тілінен бақылау жұмыстарын орындауға арналған әдістемелік нұсқаулық
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢИБІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
ЕКІБАСТҰЗ ГУМАНИТАРЛЫҚ-ТЕХНИКАЛЫҚ КОЛЛЕДЖ

Қарастырды Бекітемін
ӘБ отырысында __________ ЕГТК директоры
№ ___ хаттама ___________А. В. Галкина
«____» _________2014 ж. «___» __________2014 ж.

Кәсіби қазақ тілі пәні бойынша
(пән атауы)

1306000 «Радиоэлектроника және байланыс» мамандығының сырттай оқитын студенттеріне арналған
(мамандық шифрі және толық атауы)
Пәнді оқып білуіне және бақылау жұмыстарына арналған
әдістемелік нұсқаулар

Құрастырған: Жакупова Қ. Ж.
ТҮСІНІКТЕМЕ ХАТ

Бүкіл оқыту үрдісінде коммуникативтік бағыт бере отырып, қазақ тілінен алған білімін іс жүзінде, кәсіби мамандығында, еңбек ету барысында пайдалана білуі көзделіп, оқушының жалпы дүниеге деген көзқарасы қалыптасады.
Қазақ тілін оқыту барысында қазақ халқының тарихы, әдебиеті, әдет – ғұрыпы, өнері, ақын- жазушылары және т.б. жөніндегі
Білім жинақталады және жүйеленеді.
Орта кәсіптік білім беру жүйесіндегі қазақ тілін оқытудың мақсаты:
- Оқушылардың ақыл- ойын, танымдық және шығармашылық қабілеттерін дамыту;
- Оқушылардың бойына имандылық, әдептілік, адамгершілік қасиеттерін сіңіру, отансүйгіштік сезімге тәрбиелеу;
- Олардың қазақ тілін үйренуге деген қызығушылығын дамыту;
- Іс қағаздарын қазақ тілінде жазуды меңгерту;
- Болашақ мамандарға кәсіби тіл үйрету;
- Оқушының зерделенген білімін өмірде кәсіби мамандығында қолдана білуін қалыптастыру;
- Аударма жұмысын сапалы жүргізуді қалыптастыру.
Орта кәсіптік білім беретін колледждерге оқу орыс тілінде жүргізілетін топтардағы қазақ тілін төмендегі үлгімен оқытылады:

Атап айтқанда, қазақ тілі курсындағы лексикалық блоктар арқылы студенттердің тіл үйренуін жетілдіріп, дамытып, оларды
отансүйгіштік сезімге, туған жердің байлығын, табиғатын қастерлеуге тәрбиелеу көзделген. Сондай-ақ лексикалық блоктардың
Тақырыптары өмірге сай таңдалып, ғылым, мәдениет, отбасы, денсаулық, спорт, сауда, кәсіби мамандық сияқты оқушы өміріне
Байланысты мәселелерді қамтиды.
Тәжірибе көрсеткендей, берілген лексикалық тақырыптардан грамматикалық формаларды табу, грамматикалық талдау жасату
жұмыстары оқушылардың логикалық ойлауын жетілдірудуң грамматикалық білімін қайталаудың, дұрыс сөйлеу дәрежесін

Оқушылардың білімін бағалау көрсеткіштері.Ауызша (жазбаша)
«5»(өте жақсы)-оқу материалдарының мазмұнын толық және терең менгергені үшін, өз ойын жүйелі, нақты жеткізгені, қатесіз жазғаны және қосымша әдибиеттерді пайдаланып өз пікірін айта алғаны үшін.Жазба жұмысында 1-2 қате жібергені үшін.
«4»(жақсы)-оқу материалын толық меңгерген, дегенмен қосымша жауап беру үшін 2-3 сұрақты қажет ететіндігі үшін. Жазба жұмысында 2-3 қате жібергені үшін.
«3» (қанағаттанарлық)-оқу материалын біледі, түсінген, бірақ баяндау мен өз ойын жеткізудегі кемшіліктері, тақырыптан ауытқу. Жазба жұмысында 5-6 қате жібергені үшін.
«2»(қанағаттанарлықсыз)-жүйесіз білім, сөйлем құраудағы кемшілігі, өз ойын жеткізе алмауы, жазба жұмысындағы стилистикалық, грамматикалық қателердің мейлінше көп болғандығы үшін қойылады

Бақылау жұмысының орындалуы туралы нұсқаулық.
Бақылау жұмысы 12бетті дәптерде орындалады. Берілген сұрақтарының жауаптары нақты,қысқа,бірақ мазмұны жағынан толық болуы тиіс.Жазуы анық, таза және жол аралығын сақтау керек. Бақылау жұмысының бірінші бетінде нұсқаудың нөмірі және тапсырмалары көрсетіледі. Әр сұрақтың жауабы жаңа беттен басталуы керек.Бақылау ұмысының соңғы бетінде міндетті түрде қолданылған әдебиет тізімі көрсетілуі тиіс (оқулықтардың аты,авторы,шыққан жылы).Нұсқаудың нөмірі студенттің тегінің бірінші әріпіне сәйкес келу керек.

Бақылау жұмысының нұсқалары

А Б В Г Д

ЕЖЗК

Л М Н О П Р С
2, 4, 10, 1, 9

6, 8, 7 ,1

3, 5, 9, 1
Т У Ф Ч Щ

Ш Э Ю Я 4, 9, 2, 7

13, 9 , 8, 10

ФОНЕТИЧЕСКИЙ РАЗБОР В КАЗАХСКОМ ЯЗЫКЕ | ФОНЕТИКАЛЫҚ ТАЛДАУ

Фонетикалық талдау

Қазақ тілінде 42 әріп, 37 дыбыс бар.

Дауысты дыбыстар: (Гласные звуки в казахском языке)
Дауысты дыбыстар түрлері
Виды гласных звуков
Тілдің қатынасына қарай
По подъему языка Жақтың қатынасына қарай
По положению челюсти Еріннің қатынасына қарай
По участию губ
жуан
твердые жіңішке
мягкие ашық
открытые қысаң
сжатые еріндік
губные езулік
нелабиализованные
а,о,ы,ұ,э,у ә,ө,і,ү,е,и а,ә,е,о,ө,э ы,и,і,у,ұ,ү о,ө,у,ұ,ү а,ә,е,э,ы,і,и

Дауыссыз дыбыстар: (Согласные звуки в казахском языке)
Дауыссыз дыбыстар түрлері
Виды согласных звуков
Ұяң
Звонкие Қатаң
Глухие Үнді
Сонорные
б,в, г, ғ, д, ж, з к,қ,п,с,т,ф,х,ц,ч,ш,щ,һ й,р,л,м,н,ң,(у)

Итого в казахском языке:

• букв - 42, из них 15 гласных и 25 согласных + Ъ и Ь.

• звуков - 37, из них 12 гласных и 25 согласных.

Буындар:
1. Ашық: A, BA
2. Тұйық: AB
3. Бітеу: BAB, где
A - дауысты (гласный звук)
B - дауыссыз (согласный звук)
Пример фонетического разбора (Мысал):
Сөз: Отбасы
Отбасы1 - 3 буын, от - тұйық; ба, сы - ашық.
О - дауысты, жуан, ашық, еріндік;
т - дауыссыз, қатаң;
б - дауыссыз, ұяң;
а - дауысты, жуан, ашық, езулік;
с - дауыссыз, қатаң;
ы - дауысты, жуан, қысаң, езулік.
____________________________

Сөзде 6 әріп, 6 дыбыс бар.

Морфологиялық талдау. Сөз құрамына қарай талдау үлгісі:
(Разбор слова по составу)
Колхозшылар орден (ді) алды.
колхозшылар - деректі, күрделі, жалпы зат есім (конкретное, сложное, нарицательное существительное)
колхоз – күрделі қысқарған түбір (сложное существительное, состоит из двух основ)
шы – зат есімнен зат есім тудырып тұрған жұрнақ (словообразующий суффикс существительного)
лар – көптік жалғау (окончание множественного числа)
орден (ді) – деректі, жалпы, жалаң зат есім, -ді- деген табыс септік жалғауы түсіп қалған
(конкретное, нарицательное, простое существительное, выпало окончание винительного падежа –ді-)
алды – болымды, сабақты, негізгі етістік (положительный , переходный, основной глагол)
ал – түбір (корень)
ды – жедел өткен шақ жұрнағы (суффикс недавно прошедшее времени)

Сөйлемге кешендік талдау (комплексный разбор предложения)
1. Сөйлемнің түрі (вид предложения)
2. Құрмалас болса, сол құрмаластың қандай түріне жатады
(Если сложное, то к какому виду относится)
3. ҚС-нің құрамында қандай жай сөйлемдер бар (Какие есть простые предложения в СП)
4. Жай сөйлемнің түрілері (Виды простых предложений)
5. Жай сөйлемді құрап тұрған сөз тіркестері (Словосочетания, образующие простое предложение)
6. Сөз тіркестерінің түрлерін нақтыла (Определить виды связей словосочетаний)
7. Сөйлем мүшелеріне талда (толық синтаксистік талдау)
(Выполнить полный синтаксический разбор предложения)
8. Морфологиялық талдау жаса. Мұнда жеке сөз бен сөз тіркестерінің қай сөз табына жататынын,
сол сөз табының қай түрлері екенін анықтау.
(Сделать морфологический разбор. Определить, к какой части речи относятся слова и словосочетания)

Мысалы: Күн кешкіре келе бұлыңғырланып тұр еді, ұзамай қар жапалақтай бастады.
Жалғаулықсыз ыңғайлас сөйлем, СҚС, хабарлы, екі жай сөйлемнен тұрады.
Бірінші жай сөйлем – Күн кешкіре келе бұлыңғырланып тұр еді.
Екінші жай сөйлем – Ұзамай қар жапалақтай бастады.
Күн кешкіре бұлыңғырланып тұр еді. – жай сөйлем, жақты, жайылма,толымды.
Күн бұлыңғырланып тұр еді – күрделі етістікті сөз тіркесі, басыңқы сыңары – бұлыңғырланып тұр еді, бағыныңқы – күн, байланысу формасы –қиысу.
Кешкіре келе бұлыңғырланып тұр еді – күрделі етістікті сөз тіркесі, басыңқы –бұлыңғырланып тұр еді, бағыныңқы – кешкіре келе, мезгілдік қатынастағы сөз тіркесі, байланысу формасы – жанасу.
Ұзамай қар жапалақтай бастады. –жай сөйлем, жайылма, жақты, толымды.
Қар жапалақтай бастады – күрделі етістікті сөз тіркесі, басыңқы – жапалақтай бастады, бағыныңқы – қар, байланысу – қиысу.
Ұзамай жапалақтай бастады – күрд.етістікті сөз тіркесі,басыңқы – жапалақтай бастады, бағыныңқы – ұзамай, мезгілдік қатынаста, байланысы – жанасу.
Күн кешкіре бұлыңғырланып түр.
Күн – баст, дара, зат есім, жалпы, жекеше түрі.
Бұлыңғырланып тұр еді – күрделі етістік, баяндауыш, 3-ші жақ, өткен шақ.
Кешкіре келе – көсемшелердің тіркесінен жасалған күрделі мезгіл пысықтауыш.
Ұзамай қар жапалақтай бастады.
Қар – дара зат есім, жалпы, бастауыш.
Жапалақтай бастады – күрделі етістік, күрделі баяндауыш, өткен шақ.
Ұзамай – дара етістіктің ауыспалы шақ түріндегі дара көсемше, мезгіл пысықтауыш.
-

Синтаксистік талдау үлгілері (примеры синтаксического разбора)

Жай сөйлем (простое предложение) Тымақтың түрілмеген құлағы жағын сабалап, шекпенінің етегі
делдие түсіп, еңкелей басып Омар Маратты қуып жетті.
қуып жетті – күрделі етістік , күрделі баяндауыш, /не істеді?/;
(сложный глагол, сложное сказуемое,что сделал?)
Омар – жалқы есім, дара бастауыш, / кім?/; (собственное имя, простое подлежащее, кто?)
Маратты – жалқы есім, дара, тура толықтауыш /кімді?/; (собств.имя, прямое дополнение, кого?)
құлағы сабалап – үйірлі пысықтауыш, амал пысықтауыш, /қалай?/
(составное объстоятельство, образа действия, как?)
жағын – жалпы есімнен болған дара,тура толықтауыш, /несін?/;
(нариц.имя «жақ», простое, прямое дополнение, что?)
шекпенінің етегі делдие түсіп - үйірлі амал пысықтауыш, /қалай?/;
(составное объстоятельство образа действия, как?)
еңкелей басып – күрделі амал пысықтауыш, /қалай?/; (сложное обстоят. обр.действия, как?)

құлағы сабалап, шекпенінің етегі делдие түсіп, еңкелей басып – бірыңғай амал пысықтауыштар.
(данные сочетания однородные обстоятельства образа действия):
түрілмеген – есімше, дара анықтауыш, /қандай?/; (причастие, простое определение, какой?):
тымақтың – зат есім, ілік септікте, дара анықтауыш, /ненің?/:
(существительное в родительном падеже, простое определение, чего?)

Салалас құрмалас сөйлем (сложносочиненное предложение)
Дәулет нағыз мерген екен: бір топ жігіт ертіп аңға шығып қайтып еді, қасындағы серіктерінің бәрі қайран қалып келді.
Көп сыңарлы (үш сыңарлы) СҚС. Бірінші сыңары - Дәулет нағыз мерген екен , екінші сыңары - бір топ жігіт ертіп аңға шығып қайтып еді, үшінші сыңары - қасындағы серіктерінің бәрі қайран қалып келді.
Соңғы екі сыңары бірінші сыңарды түсіндіріп түр, сондықтан бұл сөйлем – түсіндірмелі салалас құрмалас сөйлем.
(ССП с тремя прстыми предложениями. Первое - Дәулет нағыз мерген екен, второе и третье – поясняют первое предложение, поэтому это предложение – пояснительное ССП).

Сабақтас құрмалас сөйлем (сложноподчиненное предложение)
Жіңішке өзенмен қатар, бұлақ бастаулары мол, шалғыны қалың кең жайлау болғандықтан, бұл қонысқа Абай аулымен ілесе көшіп келген ауылдар аса көп.
Хабарлы сөйлем.(повествовательное предложение).
Себеп бағыныңқылы сабақтас құрмалас сөйлем. (СПП с придаточным причины).
Жіңішке өзенмен қатар, бұлақ бастаулары мол, шалғыны қалың кең жайлау болғандықтан – бағыныңқы сыңар (придаточная часть);
баяндауышы -ғандықтан- тұлғасы арқылы жасалып тұр; баяндауыш – құрама етістік.
(сказуемое выражено данными аффиксами, составное сказуемое)
Бұл сыңар себепті білдіреді (придаточная часть указывает причину)
Бұл қонысқа Абай аулымен ілесе көшіп келген ауылдар аса көп – басыңқы сыңар (главная часть); баяндауышы - тиянақты тұлғада тұр (сказуемое конкретизировано)
Бұл сыңар салдарды білдіреді (эта часть выражает следствие причины).

Лексикалық талдау.
Талдау реті
1.Сөздің неше мағыналы екенін білу.
2.Мағынасын ашу, қандай мағынада берілген.
3.Омонимін,синонимін, антонимін табу.
4.Тұрақты тіркесте беріле ме? .
5.Тұрақты тіркес құрамында кездесе ме?.
6.Сөздік құрамында қандай топқа жатады?.
7.Стильдік тұрғыдан қандай лексикаға жатады?.
8Сөздің неше лексикалық, неше грамматикалық мағынасы бар.
Талдау үлгілері
Қыз ұшса қияға, ұл ұшса ұяға.
1.Қыз-моносемия.
2.Қыз-1.Әйел жынысты адамның жастық шағын білдіреді.
Тура мағынада берілген.
3.-Омоним:1.Зат есім. (Әйел жынысты адамның жастық шағын білдіреді.)
2.Етістік. (Жану, ысу)
-Синоним:бойжеткен.
-Антоним:1.қыз-ұл.
2.қызу-өшу.
4.Тұрақты тіркесте беріледі: «тақия тігер»
5.Тұрақты тіркес құрамында:
«Қызға қырық үйден тыю»
«Қыз елдің көркі.»
«Қыздың жиған жүгіндей»
«Қыздың жолы жіңішке»
«Қыздың жаны қырық»
6.Сөздік құрамында актив тобы.
7.Стильдік тұрғыдан жалпы халықтық лексика.
8.-2 лексикалық мағына береді.
-3 грамматикалық мағына береді.
(жалпы,деректі, адамзат)

1.Мәтін (1-нұсқа)
Радиово́лны — электромагнитное излучение с длинами волн в электромагнитном спектре длиннее инфракрасного света. Радиоволны имеют частоту от 3 кГц до 300 ГГц, и соответствующую длину волны от 100 километров до 1 миллиметра. Как и все другие электромагнитные волны, радиоволны распространяются со скоростью света. Естественными источниками радиоволн являются молнии и астрономические объекты. Искусственно созданные радиоволны используются для стационарной и мобильной радиосвязи, радиовещания, радиолокации и других навигационных систем, спутников связи, компьютерных сетей и других бесчисленных приложений. Различные частоты радиоволн по-разному распространяются в атмосфере Земли: длинные волны могут покрыть часть Земли очень последовательно, более короткие волны могут отражаться от ионосферы и распространяются по всему миру, и с еще более короткими длинами радиоволны изгибаются или отражаются очень слабо и распространяются в пределах прямой видимости.
Тапсрыма
1. Мәтінді қазақ тіліне аудар
2. Радиотолқын сөзіне фонетикалық талдау жаса
3. Мәтіннің 3 сөйлеміне морфологиялық талдау жаса
4. Радиобайланыс, әлем, қысқатолқын сөздеріне лексикалық таладу жаса
5. Мәтіннің екінші сөйлеміне синтаксиситік талдау жаса
6. Мәтін бойынша сөздік құрастыр.

2.Мәтін (2-нұсқа)
В значение слова электрооборудование, специалисты подразумевают комплекс машин, устройств, приборов, объединенные в тотальную технологическую схему потребления и переработки энергии. Электрическое оборудование проявляются свойственной частью в инженерных системах, включающие в себя детали и узлы. Сегодня купить электрооборудование можно в большинстве специализированных магазинах.
К оборудованию относятся;
- Устройства, имеющие низкое напряжение (промышленные) с реле, контактор, выключатели и т.д.
- различные вспомогательные приборы и конструкции;
- датчики индустриального направления, логические модули, системы кабеля, бытовое электрооборудование. Мы применяем электроэнергию во всех слоях домовитых занятиях и свыклись с комфортными условиями жизни. Общество зависимо от электричества, так как от его присутствия, зависит само его бытие. Электрооборудование, в данном аспекте, тот проводник, который предоставляет электроэнергию в дома. В данное время на рынке наличествуют специализированные фирмы в функции, которых входят, разработка разнообразных проектов, которые имеют возможность воплощения в жизнь, по вашему, индивидуальному проекту.
Тапсрыма
1. Мәтінді қазақ тіліне аудар
2. Электроқуат сөзіне фонетикалық талдау жаса
3. Мәтіннің 4 сөйлеміне морфологиялық талдау жаса
4. Радиобайланыс, әлем, қысқатолқын сөздеріне лексикалық таладу жаса
5. Мәтіннің 9 сөйлеміне синтаксиситік талдау жаса
6. Мәтін бойынша сөздік құрастыр.

3.Мәтін (3-нұсқа)
Блок питания компьютера
Блок питания компьютера - отвечает за бесперебойное снабжение электроэнергией всего системного блока. Выход из строя данного узла полностью обесточивает компьютер и он перестает включаться. Неисправно работающий блок питания компьютера может быть причиной различных "зависаний", ошибок операционной системы и других программ, короче говоря - нестабильного и не прогнозируемого поведения системы в целом. Вот несколько фотографий блоков питания: Блок питания компьютера, представленный на фото выше, хорош тем, что имеет большой 12-ти сантиметровый кулер(вентилятор), расположенный снизу. При той же продуктивности работы он вращается медленнее, чем стандартные 8-ми сантиметровые вентиляторы на задней стенке защитного кожуха блока, что приводит к меньшему шуму (при том же воздушном потоке). Поскольку при установленном блоке питания внутри системного блока его вентилятор располагается сразу над процессором и работает на выдув - происходит дополнительный отвод тепла из зоны центрального процессора и выбрасывание горячего воздуха за пределы корпуса компьютера через круглые отверстия на задней стенке блока. Долговечность таких вентиляторов (на 12 см) также больше именно за счет меньших оборотов и меньшего же износа подшипника.
Тапсрыма
1. Мәтінді қазақ тіліне аудар
2. Электроқұрылғы сөзіне фонетикалық талдау жаса
3. Мәтіннің 2 сөйлеміне морфологиялық талдау жаса
4. Шеңбер, стандарт, блок сөздеріне лексикалық таладу жаса
5. Мәтіннің 1 сөйлеміне синтаксиситік талдау жаса
6. Мәтін бойынша сөздік құрастыр.

4.Мәтін (4-нұсқа)
Магжан Жумабаев
Магжан Жумабаев родился и вырос в зажиточной многодетной казахской семье. Его отец Бекен, предки Жумабай-хаджи, Шонай, Утеген, Утемис — известные, знатные люди из племени Уак. Бекен от своей первой жены — узбечки Гульсум — имел семерых мальчиков и двух девочек: Мусилима, Кахармана, Магжана, Мухаметжана, Салтая, Галижана, Сабыржана, Гуляндан, Гульбарам. Благодаря заботе отца все дети получили необходимое начальное образование, тогда как не каждый родитель мог позволить такую роскошь[1].
1905—1910 гг. — учёба в медресе Петропавловска[2], где преподавали арабский, фарси, турецкий языки.
1910—1911 гг. — учёба в медресе «Галия» в Уфе, среди наставников — классик татарской литературы Галимджан Ибрагимов.
В 1912 году в Казани выходит его первый поэтический сборник «Шолпан» арабским шрифтом на казахском языке. Он получает известность среди казахской интеллигенции.
1913—1916 гг. — учёба в Омской учительской семинарии, где учится с Сакеном Сейфуллиным, заканчивает семинарию с золотой медалью.
Большое участие в его судьбе приняли академик Григорий Николаевич Потанин, крупнейший поэт и ученый Мыржакип Дулатов и директор семинарии Александр Никитич Сидельников. Г. Н. Потанин после первых встреч с Магжаном предсказал, что юноша в будущем станет вторым Чоканом Валихановым. Предсказание великого ученого сбылось. Магжан Жумабаев впоследствии стал крупнейшим тюркологом, историком, лингвистом, педагогом в духе русской классической школы, автором учебников по казахскому языку и литературе, книги «Педагогика».
В 1917 году на Втором всекиргизском съезде в Оренбурге избран с Ахметом Байтурсыновым в комиссию по составлению школьных учебников.
В начале 1918 года поэт был арестован представителями партии «Уш жуз» и около 7 месяцев просидел в тюрьме Омска. Здесь им написаны полные грусти и страдания стихотворения: «Жан-жарым-ды бір суйеін тусімде» («Поцелую любимую во сне»), посвященную молодой жене (Магжан перед окончанием семинарии женился на внучатой племяннице Чокана Валиханова красавице Зейнеп, которая умерла при родах).
В 1918 году открывает в Омске и Петропавловске курсы казахских учителей и становится их директором.
Тапсрыма
1. Мәтінді қазақ тіліне аудар
2. Педагогика сөзіне фонетикалық талдау жаса
3. Мәтіннің 6 сөйлеміне морфологиялық талдау жаса
4. Әдебиет, кітап, тағдыр сөздеріне лексикалық таладу жаса
5. Мәтіннің 1 сөйлеміне синтаксиситік талдау жаса
6. Мәтін бойынша сөздік құрастыр.

5.Мәтін (5-нұсқа)
Радиолока́ция
Радиолока́ция — область науки и техники, объединяющая методы и средствалокации (обнаружения и измерения координат) и определения свойств различных объектов с помощью радиоволн. Близким и отчасти перекрывающимся термином является радионавигация, однако в радионавигации более активную роль играет объект, координаты которого измеряются, чаще всего это определение собственных координат. Основное техническое приспособление радиолокации —радиолокационная станция (РЛС, англ. radar).
Различают активную, полуактивную, активную с пассивным ответом и пассивную радиолокацию. Радиолокаторы различаются по используемому диапазону радиоволн, по виду зондирующего сигнала, числу применяемых каналов, числу и виду измеряемых координат, месту установки РЛС.
Радиоволны рассеиваются на встретившихся на пути их распространения электрических неоднородностях (объектами с другими электрическими свойствами, отличными от свойств среды распространения). При этом отражённая волна, также, как и собственно, излучение цели, позволяет обнаружить цель.
На больших расстояниях от источника излучения можно считать, что радиоволны распространяются прямолинейно и с постоянной скоростью, благодаря чему имеется возможность измерять дальность и угловые координаты цели (Отклонения от этих правил, справедливых только в первом приближении, изучает специальная отрасль радиотехники —Распространение радиоволн. В радиолокации эти отклонения приводят к ошибкам измерения).
Частота принятого сигнала отличается от частоты излучаемых колебаний при взаимном перемещении точек приёма и излучения (эффект Доплера), что позволяет измерять радиальные скорости движения цели относительно РЛС.
Тапсрыма
1. Мәтінді қазақ тіліне аудар
2. Эффект сөзіне фонетикалық талдау жаса
3. Мәтіннің 4 сөйлеміне морфологиялық талдау жаса
4. Толқын, радиотолқын сөздеріне лексикалық таладу жаса
5. Мәтіннің 3 сөйлеміне синтаксиситік талдау жаса
6. Мәтін бойынша сөздік құрастыр.

6.Мәтін (6-нұсқа)
Ахмет Байтурсынов
Ахмет Байтурсынов казахский общественный и государственный деятель, член Коммунистической партии большевиков (ВКП б) (репрессирован в 1937 году), просветитель, ученый-лингвист, литературовед, тюрколог, переводчик.
Байтурсынов был блестящим литератором, педагогом, лингвистом. Он реформировал казахскую письменность на основе арабской графики, дав возможность пользоваться ею миллионам казахов, живущих за границей. В 1912 году Ахмет Байтурсынов исключил все чисто арабские буквы, не используемые в казахском языке, и добавил буквы, специфические для казахского языка. Новый алфавит, получивший название «Жаңа Емле» («Новая орфография»), до сих пор применяется казахами, живущими в Китае, Афганистане, Иране.
Родился 28 января 1872 года.
Когда Ахмету было тринадцать лет, к ним в аул приехали полицейские во главе сполковником Яковлевым и устроили погром, отец Ахмета Байтурсын Шошак-улы и три брата Ахмета не стерпели издевательств и избили полковника. За это были высланы на 15 лет в Сибирь.
Ахмет Байтурсынов обучался грамоте у аульных мулл. Родственники отдали его в Тургайское двухклассное русско-казахское училище. Окончив его А. Байтурсынов отправляется в Оренбург для продолжения образования и поступает в четырёхлетнюю учительскую школу, основанную просветителем Ибраем Алтынсариным. В Оренбурге он испытывал большие финансовые трудности, но всё же окончил школу в 1895 году.
В 1895—1909 годах преподавал в аульных волостных училищах Актюбинска, Кустанайского и Каркаралинского уездов.
Во время работы в Кустанайском уезде Ахмет Байтурсынов жил в доме у лесника, где полюбил его дочь Александру Ивановну. Они поженились. Брак их был совершен по-мусульмански в Кустанае, и она изменила свое имя и фамилию, стала именоваться Бадрисафой Мухаметсадыковной Байтурсыновой. Они жили в Кустанае, где он работал в русско-казахской школе учителем. На следующий год переехали в Омск, затем в Каркаралинск, где пробыли до 1909 года. Но детей у них не было.
В 1905 году активно включается в политическую деятельность. Один из авторов «Каркаралинской петиции», в которой декларировались требования прекратить экспроприацию земли у казахов, приостановить поток переселенцев, учредить народные земства. В 1907 году он был впервые заключен в тюрьму за критику царской администрации, а в 1909 годуБайтурсынов был вторично заключён на 8 месяцев без суда в семипалатинскую тюрьму.
В 1913 году Байтурсынов вместе с бывшим депутатом Первой Государственной думы Алиханом Букейхановым и поэтом и писателем Миржакипом Дулатовым открывает в Оренбурге газету «Казах».
Тапсрыма
1. Мәтінді қазақ тіліне аудар
2. Мұғалім сөзіне фонетикалық талдау жаса
3. Мәтіннің 9 сөйлеміне морфологиялық талдау жаса
4. Саясат, талап, жазушы сөздеріне лексикалық таладу жаса
5. Мәтіннің 5 сөйлеміне синтаксиситік талдау жаса
6. Мәтін бойынша сөздік құрастыр.

7.Мәтін (7-нұсқа)
Телеви́дение
Телеви́дение (греч. τήλε — далеко и лат. video — вижу; от новолатинскогоtelevisio — дальновидение) — комплекс устройств для передачи движущегосяизображения и звука на расстояние. В обиходе используется также для обозначения организаций, занимающихся производством и распространениемтелевизионных программ. Вместе с радиовещанием является наиболее массовым средством распространения информации (политической, культурной, научно-познавательной или учебной), а также одним из основныхсредств связи.
Телевидение основано на принципе последовательной передачи элементов[1]изображения с помощью радиосигнала или по проводам. Разложение изображения на элементы происходит при помощи диска Нипкова, электронно-лучевой трубки или полупроводниковой матрицы. Количество элементов изображения выбирается в соответствии с полосой пропускания радиоканала и физиологическими критериями. Для сужения полосы передаваемых частот и уменьшения заметности мерцания экрана телевизора применяютчересстрочную развёртку. Также она позволяет увеличить плавность передачи движения.
Телевизионный тракт в общем виде включает в себя следующие устройства[2]:
Телевизионная передающая камера. Служит для преобразования изображения, получаемого при помощи объектива на мишенипередающей трубки или полупроводниковой матрице, в телевизионный видеосигнал.
Телекинопроектор. Преобразует изображение и звук на киноплёнке в телевизионный сигнал, и позволяет демонстрировать кинофильмы по телевидению.
Видеомагнитофон. Записывает и в нужный момент воспроизводит видеосигнал, сформированный передающей камерой или телекинопроектором.
Видеомикшер. Позволяет переключаться между несколькими источниками изображения: камерами, видеомагнитофонами и другими.
Передатчик. Несущий сигнал высокой частоты модулируется телевизионным сигналом и передается по радио или попроводам.
Приёмник — телевизор. С помощью синхроимпульсов, содержащихся в видеосигнале, телевизионное изображение воспроизводится на экране приемника (кинескоп, ЖК-дисплей, плазменная панель).
Тапсрыма
1. Мәтінді қазақ тіліне аудар
2. Теледидар сөзіне фонетикалық талдау жаса
3. Мәтіннің 2 сөйлеміне морфологиялық талдау жаса
4. Кинофильм, магнитафон, камера сөздеріне лексикалық таладу жаса
5. Мәтіннің 9 сөйлеміне синтаксиситік талдау жаса
6. Мәтін бойынша сөздік құрастыр.

8.Мәтін (8-нұсқа)
Звукоза́пись
Звукоза́пись — процесс записи звуковых сигналов. Результатом звукозаписи является фонограмма.
Необходимое оборудование: устройство для преобразования акустических колебаний в электрический сигнал (микрофон) или генератор тона (напр. звуковой синтезатор, семплер), устройство для преобразования электрических колебаний в последовательность цифр (в цифровой записи), устройство для сохранения (магнитофон, жесткий диск компьютера или иное устройство для сохранения полученной информации на носитель).
Самая старая из известных звукозаписей была сделана 9 апреля 1860 года парижским изобретателем Эдуардом-Леоном Скоттом де Мартенвилем с помощью устройства, называемого «фоноавтограф»[1].
В зависимости от метода сохранения, выделяют два основных вида записи звуков: аналоговый и цифровой.
Электромеханическая запись Записываемые звуковые колебания преобразуются микрофоном в соответствующие электрические токи, воздействующие после их усиления на электромеханический преобразователь - рекордер, который превращает переменные электрические токи посредством магнитного поля в соответствующие механические колебания резца.[2] Для воспроизведения применялся пьезоэлектрический, а позднее более качественный - магнитный звукосниматель. Звукосниматели преобразуют колебания иглы, бегущей по звуковой дорожке грампластинки, в электрический сигнал, который после усиления в электронном усилителе поступает в громкоговоритель.
Магнитная звукозапись Запись производится с помощью записывающей магнитной головки, создающей переменное магнитное поле на участке движущегося носителя (зачастую магнитной ленты), обладающего магнитными свойствами. На ферромагнитном слое носителя остается след остаточного намагничивания. След и есть дорожка фонограммы. При воспроизведении магнитная головка преобразует остаточный магнитный поток движущегося носителя записи в электрический сигнал звуковой частоты.
Тапсрыма
1. Мәтінді қазақ тіліне аудар
2. Дыбыс сөзіне фонетикалық талдау жаса
3. Мәтіннің 1 сөйлеміне морфологиялық талдау жаса
4. Электрон, фонограмма сөздеріне лексикалық таладу жаса
5. Мәтіннің 3 сөйлеміне синтаксиситік талдау жаса
6. Мәтін бойынша сөздік құрастыр.

9.Мәтін (9-нұсқа)
Электро́нная ла́мпа, радиола́мпа
Электро́нная ла́мпа, радиола́мпа — электровакуумный прибор (точнее, вакуумный электронный прибор), работающий за счёт управления интенсивностью потока электронов, движущихся в вакууме или разрежённом газе между электродами.
Радиолампы массово использовались в ХХ веке как активные элементы электронной аппаратуры (усилители, генераторы, детекторы, переключатели и т. п.). В настоящее время практически полностью вытеснены полупроводниковыми приборами. Иногда ещё применяются в мощных высокочастотных передатчиках и аудиотехнике.
Электронные лампы, предназначенные для освещения (лампы-вспышки, ксеноновые лампы, ртутныеи натриевые лампы), радиолампами не называются и обычно относятся к классу осветительных приборов.
Электронно-лучевые приборы основаны на тех же принципах, что и радиолампы, но, помимо управления интенсивностью электронного потока, также управляют распределением электронов в пространстве и потому выделяются в отдельную группу. Также отдельно выделяют СВЧ электровакуумные приборы с использованием резонансных явлений в электронном потоке (такие какмагнетрон).
Вакуумные электронные лампы с подогреваемым катодом [править | править вики-текст]
В результате термоэлектронной эмиссии электроны покидают поверхность катода.
Под воздействием разности потенциалов между анодом(+) и катодом(-) электроны достигают анода и образуют анодный ток во внешней цепи.
С помощью дополнительных электродов (сеток) осуществляется управление электронным потоком путём подачи на эти электроды электрического потенциала.
В вакуумных электронных лампах наличие газа ухудшает характеристики лампы.
Газонаполненные электронные лампы[править | править вики-текст]
Основным для этого класса устройств является поток ионов и электронов в газе, наполняющем лампу. Поток может быть создан, как и в вакуумных устройствах, термоэлектронной эмиссией, а может создаваться образованием электрического разряда в газе за счёт напряжённости электрического поля.
Тапсрыма
1. Мәтінді қазақ тіліне аудар
2. Ағым сөзіне фонетикалық талдау жаса
3. Мәтіннің 5 сөйлеміне морфологиялық талдау жаса
4. Ваккум, қондырғы, негізгі сөздеріне лексикалық таладу жаса
5. Мәтіннің 3 сөйлеміне синтаксиситік талдау жаса
6. Мәтін бойынша сөздік құрастыр.

10.Мәтін (10-нұсқа)
Электро́ника
Электро́ника — наука о взаимодействии электронов с электромагнитными полями и методах создания электронных приборов и устройств для преобразования электромагнитной энергии, в основном для приёма, передачи, обработки и хранения информации[1].
Возникновению электроники предшествовало изобретение радио. Поскольку радиопередатчики сразу же нашли применение (в первую очередь на кораблях и в военном деле), для них потребовалась элементная база, созданием и изучением которой и занялась электроника. Элементная база первого поколения была основана на электронных лампах. Соответственно получила развитие вакуумная электроника. Её развитию способствовало также изобретение телевидения и радаров, которые нашли широкое применение во время Второй мировой войны.
Но электронные лампы обладали существенными недостатками. Это прежде всего большие размеры и высокая потребляемая мощность (что было критичным для переносных устройств). Поэтому начала развиваться твердотельная электроника, а в качестве элементной базы стали применять диоды и транзисторы.
Дальнейшее развитие электроники связано с появлением компьютеров. Компьютеры, основанные на транзисторах, отличались большими размерами и потребляемой мощностью, а также низкой надежностью (из-за большого количества деталей). Для решения этих проблем начали применяться микросборки, а затем и микросхемы. Число элементов микросхем постепенно увеличивалось, стали появляться микропроцессоры. В настоящее время развитию электроники способствует появлениесотовой связи, а также различных беспроводных устройств, навигаторов, коммуникаторов, планшетов и т. п.
Тапсрыма
1. Мәтінді қазақ тіліне аудар
2. Электроника сөзіне фонетикалық талдау жаса
3. Мәтіннің 4 сөйлеміне морфологиялық талдау жаса
4. Байланыс, шешім, микросызба сөздеріне лексикалық таладу жаса
5. Мәтіннің 2 сөйлеміне синтаксиситік талдау жаса
6. Мәтін бойынша сөздік құрастыр.

Қолданылған әдебиеттер:
1. Н.Қ. Мухамадиева. Кәсиби қазақ тілі. I,II,III оқу кітабы. Алматы 2006
2. Қазақ тілі. (ересектерге арналған жеделдетіп оқыту әдістемесі). Алматы 2003.
3. А.Ш. Бектурова, Ш.К. Бектуров казахский язык для всех. Алматы «Атамұра» 2004
4. Ш.К. Бектуров, А.Ш. Бектурова Қазақ тілі. Ана тілі деңгейінде үйрету құралы. Алматы 2002
5. Қазақ тілі 10-11 сыныптарына
6. Қазақ әдебиетінің хрестоматиясы. Алматы «Мектеп» 2006.
7. Г. Смагулова. Фразеологизмдердің варианттылығы. Алматы «Санат» 1996.
8. Казахские пословицы и поговорки. Алматы 2005
9. Қазақ әдебиеті. Хрестоматия 11 – сынып. Алматы «Мектеп» 2002.
10. Т.М. Артықова. Қазақ тілі. Оқыту әдістемесі. Алматы «Атамұра» 2005
11. Н.Қ. Мухамадиева. Кәсиби қазақ тілі. I,II,III оқу кітабы. Алматы 2006
12. Қазақ тілі. (ересектерге арналған жеделдетіп оқыту әдістемесі). Алматы 2003.
13. А.Ш. Бектурова, Ш.К. Бектуров казахский язык для всех. Алматы «Атамұра» 2004
14. Ш.К. Бектуров, А.Ш. Бектурова Қазақ тілі. Ана тілі деңгейінде үйрету құралы. Алматы 2002
15. Қазақ тілі 10-11 сыныптарына
16. Қазақ әдебиетінің хрестоматиясы. Алматы «Мектеп» 2006.
17. Г. Смагулова. Фразеологизмдердің варианттылығы. Алматы «Санат» 1996.
18. Казахские пословицы и поговорки. Алматы 2005
19. Қазақ әдебиеті. Хрестоматия 11 – сынып. Алматы «Мектеп» 2002.
20. Т.М. Артықова. Қазақ тілі. Оқыту әдістемесі. Алматы «Атамұра» 2005
21. Орысша-қазақша, қазақша-орысша сөздіктер
Категория: Казахский язык и литература | Добавил: 1236010 (2015-03-25) | Автор: Қарлығаш Жұмабекқызы E
Просмотров: 460 | Теги: Жакупова | Рейтинг: 0.0/0
Добавлять комментарии могут только зарегистрированные пользователи.
[ Регистрация | Вход ]
Четверг, 2016-12-08, 5:01 PM
Приветствую Вас Гость

Форма входа

Категории раздела

Русский язык и литература [1474]
Школьный психолог [501]
История [695]
Опыт [471]
Научная кафедра [216]
Воспитание души [217]
Мастер-класс [205]
Семья и школа [173]
Компьютер-бум [247]
Английский язык [770]
Великие открытия [17]
Университет здоровья [127]
Математика [1139]
Химия [374]
Классному руководителю [622]
Биология [578]
Думаем, размышляем, спорим [89]
Казахский язык и литература [1762]
Краеведение [92]
Начальная школа [3905]
Беседы у самовара [15]
Мировая художественная культура [38]
Новые технологии в обучении [353]
Сельская школа [70]
Профильное обучение [68]
Демократизация и школа [23]
Физика [289]
Экология [179]
Дошколенок [1491]
Особые дети [271]
Общество семи муз [56]
Школа и искусство
Уроки музыки [612]
Авторские разработки учителя музыки СШ № 1 г. Алматы Арман Исабековой
География [440]
Мой Казахстан [227]
Школьный театр [66]
Внеклассные мероприятия [1154]
Начальная военная подготовка, гражданская оборона, основы безопасности жизнедеятельности [72]
ИЗО и черчение [212]
Физическая культура [517]
Немецкий язык [51]
Технология [280]
Самопознание [379]
Профессиональное образование [101]
Школьная библиотека [73]
Летний лагерь [13]
Дополнительное образование [8]
Педагогические программы [2]

Социальные закладк

Поиск

Друзья сайта

Академия сказочных наук

  • Театр.kz

  • Статистика

    Рейтинг@Mail.ru