Коллеги - педагогический журнал Казахстана

Наша библиотека

Главная » Файлы » Наш музыкальный зал

Баяндама «Тәттімбет Қазанғапұлы»
2017-01-24, 8:46 AM
Коммуналдық Мемлекеттік Қазыналық Кәсіпорны
«Жезкент балалар музыка мектебі»
Бородулиха ББ.ШҚО

Баяндама

«Тәттімбет Қазанғапұлы»
Дайындаған
Какибаева Г.Ә
п. Жезкент
2016 ж.

ТәттімбетҚазанғапұлы — қазақкүйөнеріндеАрқадәстүріндамытқанөнериесі. Оныңәсем де көркемшығармаларыеліміздіңОрталық, Оңтүстікөңірлерінекеңінентанымал. ТәттімбетҚазанғапұлы 1818 жылыҚарағандыоблысы, Егіндібұлақжеріндежарықдүниегекелген. ШыққантегіҚаракесекішіндегіБайбөріаталығы. КүйшініңәкесіҚазанғапауыл-аймағынақадірліадамболған. Бала ТәттімбетдомбыратартудыкөкесіӘлиденүйреніп, күйшіатанады. Күйлердіорындапқанақоймайды, өзжанынан да шығарабастайды. Зерттеушілердіңанықтауынша, олқазақ өнерінің дара тұлғалары — Біржан, Жанақ, ЖаяуМұса, Кемпірбай, Тоқа, Ықылас, Шашақ, ШөжежәнеАлшынбай, Ерден, Құнанбай, Шыңғыссияқты ел басыларыменпікірлесболған. II Александр тойынабарған. Осығанқарапоның ел басқаруісінеараласқанындааңғаруғаболады. БірақТәттімбетесімінтарихтақалдырғаноныңкүйшілігі. Еңалдымен, Тәттімбет — саусақтарынан бал тамғаншеберорындаушы, заманының ой-арманы мен мұң-мұқтажындөпбасып, күйлерінеарқауетебілгенірісуреткер-композитор. Қазақтыңқарадомбырасынаоңбұрау, терісбұрау, шалысбұрау, қалысбұрау, тел бұраусекілдіұғымдардыенгізген де Тәттімбет.
ТәттімбетшығармаларыналғашнотағатүсіргенА.В.Затаевичболды. Олхалықкомпозиторының «Былқылдақ», «Қосбасар» аттыкүйлерін «Қазақхалқының 1000 әні» және «Қазақтың 500 ән-күйі» музыкалық-этнографиялықжинақтарынаенгізді. Тәттімбет- қазақкүйөнерінезоржаңалықенгізгенорындаушы. Оныңкүйтартумектебіқалыптасып, Ақмолда, Әбді, Баубек, Дайрабай, Итаяқ, Мақаш, Саймақ, Тоқасияқтыізбасарларыболған. Олардыңшығармалары мен орындауерекшеліктеріТәттімбетмектебіаясындакөрінеді. Тәттімбетдәстүріндамытушылардыңкөрнектісі — ТоқаШоңманұлы. Тәттімбеткүйлерісияқтыоның да «Саржайлау», «Қосбасар» дегеншығармалары бар. БұлдәстүрлердібіздіңзаманымызғаӘбікенХасенов, Аққыз Ахметова, әсіресеМағауияХамзиндержеткізген. Ә.Хасеновжеткізген «Қосбасар» күйініңекі варианты

бар: біріТәттімбет, екіншісіТоқаесіміменаталады. Тәттімбет — шертпекүйдәстүрініңнөгізінқалағандомбырашы. Қазақхалқыныңаспаптықмузыкасындашертпекүйлеретекөпжәнеезіндікмектепқұрайды. ОларсонауТарбағатай, Ұлытау, ШыңғыстауынанЖетісу, Қаратаубойынадейінгіелгежақсытанымал. ШертпекүймектебітұсындаАрқадағыкүйдәстүрінескеаламыз. Тереңфилософиялық ой-толғамқұрылғаншертпекүйлердіңкөркемүлгілерінТәттімбетшығармаларынантабамыз. Тәттімбетдомбыраныңекіішегінежанбітіріп, тыңдаушысыныңжан-сезімінеәсерететінкөркемтуындыларберген. Жүректырнайтынкүйсарындарыбірдетағдыртауқыметі, бірдесұлулыққаіңкәрлік, бірдетолғауүлгісіндедамыпотырады. Музыкалықинтонациясы да тосын, жаңа. Оныңкүйлеріненжылдам, жұлқыптартуды, құйқылжығансарындардыкездестіруқиын. Тәттімбеткүйлерініңтақырыптары сан түрліболыпкеледі. «Алшағыр», «Бозайғыр», «Бозторғай», «Былқылдақ», «Еркеатан», «Керкиік», «Қаражорға», «Салқоңыр», «Сары өзен», «Сары қамыс» күйлерібірдетабиғатқұбылыстарын, жан-жануарларәлемін, ендібірдетабиғатсұлулығынбейнелейді. СонымерқатарТәттімбеттің «Азаматқожа», «Бес төре», «Қашқанқалмақ», «Ноғай — қазақ» аттытарихикүйлері де белгілі. Тәттімбеткүйлерінетереңойлытолғаныс, тебіренгенсезім, сырлымұң, сезімқылыншертетінәсеммузыкалықәуентән. Қосішектенжүректітырнайшыққанәуенжоғарыөрлегенсайынширығып, тыңдаушысынтереңойғажетелейді. Оларбірденәзік лирика, бірдефилософиялық ой-толғауболыпкеледі. Мұныңалғашқысына «Жетімқыз», «Көшжанаған», «Сылқылдақ» соңғысына «Азына», «Көкейкесті», «Қосбасар», «Саржайлау», «Терісқақпай» күйлерінжатқызуғаболады. «Қосбасар» — адамныңжан-сезімінтербейтінкүй-толғау. Мұндайкүйлершертпекүйдәстүрінде аз емес. Олар «Қосбасар» аталса да әрбірініңкөркемдікәлемі, ырғағыөзінше. Күйлердіңорындалутәсілі де бөлекболыпотырады. Қазанғапшығармашылығындағы «Ақжелең» сияқты «Қосбасар» дегенатауменкүйшығаруТәттімбеттенбасталады. Бұлдәстүроданбергіжерде де жалғасыптауыпотырған. БелгілідомбырашыларМағауияХамзин менТөлегенМомбековшығарған«Қосбасар» күйлерісоныңайғағы
Төкпекүйдәстүріменсалыстырғандашертпекүйлердіңөзіндікорындалуерекшеліктері де байқалады. Бұлкүйлербаяуорындауды, домбыраныңқосішегінкезек-кезекбасып, дыбысынқұлпырташығарып, тыңдаушысыменәңгімелесіпотырғандайәсерқалдырады. Осы тұрғыданкелгендеТәттімбеткүйлерішертпекүйдіңүлкенмектебіболыптабылады. Тәттімбеткүйлерісыңарішектеорындалады. Музыкалықәуенібірішектенекіншіішеккеөтіпдамиды. Тағыбіререкшелігі — күйлердіңоңжәнетерісбұраудақатаркезігуі. Айталық, «Көкейкесті», «Қосбасар», «Саржайлау», «Сылқылдақ» күйлеріоңбұрауда, «Азамат», «Алшағыр», «Бестөре» күйлерітерісбұрауда орындалады. «Сылқылдақ» күйініңқұрылымыерекше. Алғашқы

бөлімі — шалқығанлирикалықсарынғақұрылған. Екіншібөлімдекүйдіңнегізгісарынысыңарішеккеауысып, оданәріербиді. Үшіншібөлімдедомбыраныңсағасытолыққамтылады. Ал төртінші бөліміндекүйкөркемәуеніншалқытаотырыпаякталады. Мұндашертпекүйгетәнқосішектікезекқағыпорындаудыңкөркемүлгісікөріністапқан. Орындаужағынанкүрделікүйлердіңбірі — «Көкейкесті». Ондағыәсеммузыкалықырғақ, баяу, бірте-біртедамитынмузыкалықсарынтыңдаушысынғажайыпсезімгетабындырады. Мұныкомпозитордың «Былқылдақ», «Қосбасар», «Саржайлау» күйлеріненанықсеземіз. Оларғатәнқоңырүн, әсемырғақ пен көркеммузыкалық интонация Тәттімбетшығармаларыныңстильдікерекшеліктерінқұрайды. ҚазақстанныңорталықаймақтарынаесімітанымалТәттімбетшығармашылығы — қазақкүйөнерініңғажапбіртармағы. Композитор 1862 жылы, небәрі 47 жасындақайтысболса да, оныңартындақалғаншығармаларыәлікүнгеорындалып, тыңдаушыларынтереңсезімгетабындырыпкеледі. ТәттімбеткүйлерінетәнАрқадәстүрінкөптегенкәсібикомпозиторларөзшығармаларынаарқауеткен. БұлреттенЕ.Брусиловский, А.Жұбанов, М.Төлебаев, Л.Хамидит.б. комлозиторлардыңесімдерінатауғаболады. Қарағандықаласындағы музыка колледжіТәттімбетесіміменаталыпкеледі. Тәттімбеткүйлері — қазақхалқыныңаспаптықмузыкасындағыерекшеқұбылыс. Оныңшығармаларынанкөркемдікәлемініңжаңақырларыашылып, домбырааспабыныңжаңамүмкіндіктерікеріністапты. Шертіптартуөнерішынмәніндегіүлкенмектепкеайналды. Композитордыңізінқуғаншертпекүйшеберлерініңтуындыларысоныңайғағы.
Категория: Наш музыкальный зал | Добавил: SNEGURO4KA
Просмотров: 377 | Загрузок: 0 | Рейтинг: 0.0/0
Добавлять комментарии могут только зарегистрированные пользователи.
[ Регистрация | Вход ]
Среда, 2020-08-12, 6:53 AM
Приветствую Вас Гость

Форма входа

Категории раздела

В помощь учителю [9441]
Книги, разработки уроков и классных мероприятий.
Журнал "Творческая педагогика" [317]
Научно-методический журнал ТВОРЧЕСКАЯ ПЕДАГОГИКА Издается с 1999г
Комсомол [0]
Воспоминания комсомольцев Как молоды мы были, как искренне любили, как верили в себя!
Любознательному учителю [208]
Полезные программки [50]
Здесь - старые еще dos-е, но очень полезные программки, которые вполне могут пригодиться учителю.
ПРОГРАММЫ РАЗВИТИЯ [53]
ШКОЛЬНАЯ ПРАКТИКА [144]
Общественный фонд Бота [4]
Наш музыкальный зал [103]
Наши презентации [442]
Уважаемые учителя! В эту категорию Вы можете заслать интересные презентации своих уроков, классных часов, внешкольных мероприятий.
Пьесы для школьного театра [18]
Художественная литература [35]
Наш видеозал [30]

Социальные закладк

Поиск

Друзья сайта

Академия сказочных наук

  • Теги

    презентация Ирина Борисенко открытый урок информатика флипчарт животные новый год 9 класс 5 класс творчество Казахские пословицы проект конспект урока 6 класс физика язык класс педагогика стихи Казахстан математика урок праздник наурыз познание мира музыка доклад программа литература география природа сценарий семья воспитание классному руководителю осень семья и школа игра казахский язык и литература викторина Начальная школа тест конкурс ИЗО внеклассная работа литературное чтение Русский язык 3 класс технология воспитательная работа сказка Здоровье Оксана 8 марта искусство независимость английский язык психология учитель 3 класс биология статья внеклассное мероприятие классный час ЕНТ выпускной школа 1 класс Русский язык ЕГЭ тесты химия начальные классы Дети экология Дошкольники любовь разработка урока казахский язык самопознание Английский родители br конспект спорт критическое мышление патриотизм дружба дошколенок История обучение тренинг разработка 7 класс физическая культура игры КВН занятие детский сад физкультура коучинг

    Статистика

    Рейтинг@Mail.ru