Коллеги - педагогический журнал Казахстана

Наша библиотека

Главная » Файлы » Наш музыкальный зал

Баяндама «Тәттімбет Қазанғапұлы»
2017-01-24, 8:46 AM
Коммуналдық Мемлекеттік Қазыналық Кәсіпорны
«Жезкент балалар музыка мектебі»
Бородулиха ББ.ШҚО

Баяндама

«Тәттімбет Қазанғапұлы»
Дайындаған
Какибаева Г.Ә
п. Жезкент
2016 ж.

ТәттімбетҚазанғапұлы — қазақкүйөнеріндеАрқадәстүріндамытқанөнериесі. Оныңәсем де көркемшығармаларыеліміздіңОрталық, Оңтүстікөңірлерінекеңінентанымал. ТәттімбетҚазанғапұлы 1818 жылыҚарағандыоблысы, Егіндібұлақжеріндежарықдүниегекелген. ШыққантегіҚаракесекішіндегіБайбөріаталығы. КүйшініңәкесіҚазанғапауыл-аймағынақадірліадамболған. Бала ТәттімбетдомбыратартудыкөкесіӘлиденүйреніп, күйшіатанады. Күйлердіорындапқанақоймайды, өзжанынан да шығарабастайды. Зерттеушілердіңанықтауынша, олқазақ өнерінің дара тұлғалары — Біржан, Жанақ, ЖаяуМұса, Кемпірбай, Тоқа, Ықылас, Шашақ, ШөжежәнеАлшынбай, Ерден, Құнанбай, Шыңғыссияқты ел басыларыменпікірлесболған. II Александр тойынабарған. Осығанқарапоның ел басқаруісінеараласқанындааңғаруғаболады. БірақТәттімбетесімінтарихтақалдырғаноныңкүйшілігі. Еңалдымен, Тәттімбет — саусақтарынан бал тамғаншеберорындаушы, заманының ой-арманы мен мұң-мұқтажындөпбасып, күйлерінеарқауетебілгенірісуреткер-композитор. Қазақтыңқарадомбырасынаоңбұрау, терісбұрау, шалысбұрау, қалысбұрау, тел бұраусекілдіұғымдардыенгізген де Тәттімбет.
ТәттімбетшығармаларыналғашнотағатүсіргенА.В.Затаевичболды. Олхалықкомпозиторының «Былқылдақ», «Қосбасар» аттыкүйлерін «Қазақхалқының 1000 әні» және «Қазақтың 500 ән-күйі» музыкалық-этнографиялықжинақтарынаенгізді. Тәттімбет- қазақкүйөнерінезоржаңалықенгізгенорындаушы. Оныңкүйтартумектебіқалыптасып, Ақмолда, Әбді, Баубек, Дайрабай, Итаяқ, Мақаш, Саймақ, Тоқасияқтыізбасарларыболған. Олардыңшығармалары мен орындауерекшеліктеріТәттімбетмектебіаясындакөрінеді. Тәттімбетдәстүріндамытушылардыңкөрнектісі — ТоқаШоңманұлы. Тәттімбеткүйлерісияқтыоның да «Саржайлау», «Қосбасар» дегеншығармалары бар. БұлдәстүрлердібіздіңзаманымызғаӘбікенХасенов, Аққыз Ахметова, әсіресеМағауияХамзиндержеткізген. Ә.Хасеновжеткізген «Қосбасар» күйініңекі варианты

бар: біріТәттімбет, екіншісіТоқаесіміменаталады. Тәттімбет — шертпекүйдәстүрініңнөгізінқалағандомбырашы. Қазақхалқыныңаспаптықмузыкасындашертпекүйлеретекөпжәнеезіндікмектепқұрайды. ОларсонауТарбағатай, Ұлытау, ШыңғыстауынанЖетісу, Қаратаубойынадейінгіелгежақсытанымал. ШертпекүймектебітұсындаАрқадағыкүйдәстүрінескеаламыз. Тереңфилософиялық ой-толғамқұрылғаншертпекүйлердіңкөркемүлгілерінТәттімбетшығармаларынантабамыз. Тәттімбетдомбыраныңекіішегінежанбітіріп, тыңдаушысыныңжан-сезімінеәсерететінкөркемтуындыларберген. Жүректырнайтынкүйсарындарыбірдетағдыртауқыметі, бірдесұлулыққаіңкәрлік, бірдетолғауүлгісіндедамыпотырады. Музыкалықинтонациясы да тосын, жаңа. Оныңкүйлеріненжылдам, жұлқыптартуды, құйқылжығансарындардыкездестіруқиын. Тәттімбеткүйлерініңтақырыптары сан түрліболыпкеледі. «Алшағыр», «Бозайғыр», «Бозторғай», «Былқылдақ», «Еркеатан», «Керкиік», «Қаражорға», «Салқоңыр», «Сары өзен», «Сары қамыс» күйлерібірдетабиғатқұбылыстарын, жан-жануарларәлемін, ендібірдетабиғатсұлулығынбейнелейді. СонымерқатарТәттімбеттің «Азаматқожа», «Бес төре», «Қашқанқалмақ», «Ноғай — қазақ» аттытарихикүйлері де белгілі. Тәттімбеткүйлерінетереңойлытолғаныс, тебіренгенсезім, сырлымұң, сезімқылыншертетінәсеммузыкалықәуентән. Қосішектенжүректітырнайшыққанәуенжоғарыөрлегенсайынширығып, тыңдаушысынтереңойғажетелейді. Оларбірденәзік лирика, бірдефилософиялық ой-толғауболыпкеледі. Мұныңалғашқысына «Жетімқыз», «Көшжанаған», «Сылқылдақ» соңғысына «Азына», «Көкейкесті», «Қосбасар», «Саржайлау», «Терісқақпай» күйлерінжатқызуғаболады. «Қосбасар» — адамныңжан-сезімінтербейтінкүй-толғау. Мұндайкүйлершертпекүйдәстүрінде аз емес. Олар «Қосбасар» аталса да әрбірініңкөркемдікәлемі, ырғағыөзінше. Күйлердіңорындалутәсілі де бөлекболыпотырады. Қазанғапшығармашылығындағы «Ақжелең» сияқты «Қосбасар» дегенатауменкүйшығаруТәттімбеттенбасталады. Бұлдәстүроданбергіжерде де жалғасыптауыпотырған. БелгілідомбырашыларМағауияХамзин менТөлегенМомбековшығарған«Қосбасар» күйлерісоныңайғағы
Төкпекүйдәстүріменсалыстырғандашертпекүйлердіңөзіндікорындалуерекшеліктері де байқалады. Бұлкүйлербаяуорындауды, домбыраныңқосішегінкезек-кезекбасып, дыбысынқұлпырташығарып, тыңдаушысыменәңгімелесіпотырғандайәсерқалдырады. Осы тұрғыданкелгендеТәттімбеткүйлерішертпекүйдіңүлкенмектебіболыптабылады. Тәттімбеткүйлерісыңарішектеорындалады. Музыкалықәуенібірішектенекіншіішеккеөтіпдамиды. Тағыбіререкшелігі — күйлердіңоңжәнетерісбұраудақатаркезігуі. Айталық, «Көкейкесті», «Қосбасар», «Саржайлау», «Сылқылдақ» күйлеріоңбұрауда, «Азамат», «Алшағыр», «Бестөре» күйлерітерісбұрауда орындалады. «Сылқылдақ» күйініңқұрылымыерекше. Алғашқы

бөлімі — шалқығанлирикалықсарынғақұрылған. Екіншібөлімдекүйдіңнегізгісарынысыңарішеккеауысып, оданәріербиді. Үшіншібөлімдедомбыраныңсағасытолыққамтылады. Ал төртінші бөліміндекүйкөркемәуеніншалқытаотырыпаякталады. Мұндашертпекүйгетәнқосішектікезекқағыпорындаудыңкөркемүлгісікөріністапқан. Орындаужағынанкүрделікүйлердіңбірі — «Көкейкесті». Ондағыәсеммузыкалықырғақ, баяу, бірте-біртедамитынмузыкалықсарынтыңдаушысынғажайыпсезімгетабындырады. Мұныкомпозитордың «Былқылдақ», «Қосбасар», «Саржайлау» күйлеріненанықсеземіз. Оларғатәнқоңырүн, әсемырғақ пен көркеммузыкалық интонация Тәттімбетшығармаларыныңстильдікерекшеліктерінқұрайды. ҚазақстанныңорталықаймақтарынаесімітанымалТәттімбетшығармашылығы — қазақкүйөнерініңғажапбіртармағы. Композитор 1862 жылы, небәрі 47 жасындақайтысболса да, оныңартындақалғаншығармаларыәлікүнгеорындалып, тыңдаушыларынтереңсезімгетабындырыпкеледі. ТәттімбеткүйлерінетәнАрқадәстүрінкөптегенкәсібикомпозиторларөзшығармаларынаарқауеткен. БұлреттенЕ.Брусиловский, А.Жұбанов, М.Төлебаев, Л.Хамидит.б. комлозиторлардыңесімдерінатауғаболады. Қарағандықаласындағы музыка колледжіТәттімбетесіміменаталыпкеледі. Тәттімбеткүйлері — қазақхалқыныңаспаптықмузыкасындағыерекшеқұбылыс. Оныңшығармаларынанкөркемдікәлемініңжаңақырларыашылып, домбырааспабыныңжаңамүмкіндіктерікеріністапты. Шертіптартуөнерішынмәніндегіүлкенмектепкеайналды. Композитордыңізінқуғаншертпекүйшеберлерініңтуындыларысоныңайғағы.
Категория: Наш музыкальный зал | Добавил: SNEGURO4KA
Просмотров: 30 | Загрузок: 0 | Рейтинг: 0.0/0
Добавлять комментарии могут только зарегистрированные пользователи.
[ Регистрация | Вход ]
Пятница, 2017-04-28, 3:05 PM
Приветствую Вас Гость

Форма входа

Категории раздела

В помощь учителю [8802]
Книги, разработки уроков и классных мероприятий.
Журнал "Творческая педагогика" [280]
Научно-методический журнал ТВОРЧЕСКАЯ ПЕДАГОГИКА Издается с 1999г
Любознательному учителю [203]
Полезные программки [48]
Здесь - старые еще dos-е, но очень полезные программки, которые вполне могут пригодиться учителю.
ПРОГРАММЫ РАЗВИТИЯ [45]
ШКОЛЬНАЯ ПРАКТИКА [135]
Общественный фонд Бота [4]
Наш музыкальный зал [100]
Наши презентации [439]
Уважаемые учителя! В эту категорию Вы можете заслать интересные презентации своих уроков, классных часов, внешкольных мероприятий.
Пьесы для школьного театра [19]
Художественная литература [35]
Наш видеозал [28]

Социальные закладк

Поиск

Друзья сайта

Академия сказочных наук

  • Театр.kz

  • /li>
  • Обратная связь

    Имя отправителя *:
    E-mail отправителя *:
    Адрес веб-сайта:
    Тема письма:
    Текст сообщения *:
    Оценка сайта:

    Статистика

    Рейтинг@Mail.ru