Коллеги - педагогический журнал Казахстана

Учительские университеты

Главная » Статьи » В помощь учителю » Профильное обучение

«Халық әндер жайлы мағлумнан және оның ішіндегі мәселелер»
Қазақстан Республикасының білім және ғылым Министрлігі Министерство образования и науки Республики Казахстан
КМҚК №2 Өнер мектебі
КГКП Школа искусств №2

Мақала
«Халық әндер жайлы мағлумнан және оның ішіндегі мәселелер»
Статья
Орындаған: дәстүрлі ән айту бөлімінің ұстазы Муслимова К.С.
Қарағанды 2011

Қазақ халқының рухани өміріндегі күрделі де өзіндік ерекшелігі мол жыл мұраның бірі ән өнері, әншілік дәстүр. Ән-сезімінің сыртқа шығарудағы өнер адамының табиғи құралының бірі. Музыка мектебінің қазақ халық аспаптар, дәстүрлі әнші мамандығындағы оқушылар қазақ халық әндерін және халық композиторларының әндерінің төл нұсқасын сақтап, кейінгі ұрпаққа жеткізуші.Бұл пәнде әндердің шығу тарихы, халық композиторларының өмір жолымен, шығармашылығымен танысады. Әр әннің ішкі қыр-сырын үйреніп, оны тыңдаушыға жеткізетін халық әндерінің қалпын сақтап қалатын, осы дәстүрді әншілік сыныпты оқып жатқан оқушылар. Домбырамен ән айту сабағы оқушыларды кәсіби деңгейде болуға үйрететін пән болып табылады. Дәстүрлі әнімізді насихаттайтын, кішкене әншілерді даярлайды, халық эндері мен халық композиторларының өмір жолы мен шығармаларын аз да болса мағлұмат беру. Істеу қабілеті арқылы үйренетін дәстүрлі әндер, ырғақты сезіну,дыбысты таза есту, әнді тез арада есте сақтау сияқты қабілеттеріне қарап,онымен қоса дауыс көлеміне байқап репертуар таңдап беру әр сабақтың тақырыптық деңгейіндегі өзара жалғастығы белгілі жүйемен жүру.Оқушының алған ән репертуары ұстаздың біліктілігімен қаралып, айту үрдісін көрсетіп,әнге төселіп үйренгенше мұқият тексеріп отырған абзал.Әнді үйренген соң,оның орындаушылык шеберлігі, мазмүны талданып, ішкі жан дүниемен айтуға көңіл бөлу қажет.Оқушыға әнді үйретер алдында әннің шығу тарихы, ән жайында аңыз-әңгімелермен айтылып ән авторларының өмірлік ортасын, тұрмыс-тіршілігін айтып, әннің жанрлық жэне дәстүрлік сипатын, орындаушылық ерекшелігін барынша түсіндіріп отырған дүрыс.Ғасырдан жалғасып келе жатқан халық әндеріне құлақ салу, халқымыздың қанымен бірге пайда болып, ажырамас серігі болып кеткен әң өнерін жастарға яғни, келешек ұрпаққа таза жеткізу шарт. Оқушының орындаушылық шеберлігімен қатар, көркемдік әдеби оймен, әуендік талғамының да тұрақты өсіп тұруына үнемі назар аударуы, оқушының жан-жақты дамуы, шеберлік деңгейімен адами және рухани байлығының астасып жатуы, музыкалық білімі мен тәрбиесінің негізгі мақсаты екенін білу, және осы тұрғыда арттыру.
Сонымен қатар, музыкальқ қабілеті бар оқушының оқу үрдісінде кәсіптік деңгейге көтерілуі пәннің жан-жақты оқытылуына байланысты. Мысалы, оқушы «Шіркін-ай» халық әнін алды дейік, біріншіден ән тарихын әңгімелеу, жүрегіне қондыра білу. Ол әнді өзі түсінген жағдайда, тыңдаушыға жеткізе алады. Әннің шығу тарихы, мазмұны, аймақтық ерекшелігі, түр түстүсіне білу, ән әуенін таспа арқылы яғни, тыңдау, әншілерді құйма қүлақтар дейміз, яғни тыңдау арқылы санаға құлаққа ән иірімін әуенін таза алу керек. Сонан кейін домбыра қағысы, шертісіне көңіл бөлу Арқа әндеріне көбіне шертпе қағыстары ауадай қажет. Төкпе қағыстары да бар, бірақ көп кездесе қоймайды. Қол домбыраға шегелеп қағуды үйрету үшін, көбірек ойнау кажет. Қосалқы сабақ, домбыра сабағының көмегі болу әбден керек, әншіге күйшідей домбыра ұстаса, еш артығы жоқ. Әншімен күйшінің домбырадағы оң қол, сол қол қойылымдарының, еш бөлер жарары жоқ. Әрі қарай дауыс тазалығы, сөз мәтінін дұрыс жеткізуі мен сахналық мәдениетіне карасақ. Дауыс қою жұмысы тәжірибелі вокал мамандарына жүктеледі, ал диофрагманы дұрыс қалыптасуы үшін толық ноталы халық әндерінен бастаған жөн. Дыбыс тазалығына қол жеткізу үшін жоғары төменгі,кеуде резонаторларының жұмыстарын қадағалау. Ауыз қуыс, мұрын кеңірдек арқылы тербелістерді қалыпқк келтіргеннен кейін кеуде резонаторларын қалыптастыру қажет. Дұрыс дем алу мен дем шығару ауфакталық сезім - деп білеміз. Әншілік дауыс - табиғаттан әр адамның өзіне тән дауыс биіктігі тембірімен қуаты болады. Жай адамды әнші қылдыру мүмкін емес, менің қорқатыным, кей оқушылар, әнді сүйгені соншалық ештенені байыбына бармай жатып қып-қызыл боп . шыңғыра айғайлай ән айтады, мүмкін ол связкаға эсер беріп бөбешік жыртылса, ол адам мүлдем үнсіз қалуы мүмкін, ол мен үшін бірінші мәселе. Осы мәселе қабылдау яғни, іріктеу кезінде көп кездестірдім. Азда болса тәжірибелі вокалдардан сабақ алған жөн, ал дәстүрлі әншілерге, қазақи дәстүрлерді сақтай отырып, дыбыстың куаттылығымен сапасын арттыруға қол жеткізу үшін вокалды әр-түрлі жаттығулар жасау, онсыз дауыс техникасын жетілдіру мүмкін емес. Қазақы дәстүрлі вокализм мен опералық вокалдың бөліп жарары жоқ.
Жүсіпбек, Манарбектер алғашқы опера әншілері болған бұл түрғыда Қазақ Ұлттық музыка академиясының профессоры-Қанат Омарбековтың методикасына айтылған вокал жүйесіне арнайы тоқталу себебім, әсіресе, мен сияқты мамандықтан дәріс беруші ұстаздар вокал мәдениетінен сауатты болуы өмір талабынан туындап отыр. Әннің түп нұсқасын сапалы үйрету үшін дауыс тазалығы негізгі талап болып табылады. Халық әндері диапазон жағынан аса күрделі емес, әуен жағынан бай, қабылдауға тез қанымды әндер. Сол сияқты орындаушылық шеберлікті талап ететін көркемдік кәсіби жағынан күрделі туындылар. Ән тарихын әңгімелеп беру, ыңғайлы отырыс, оң және сол қол қойылымы, дыбыстың ұзақтығын ұстай білу.
Қағыстар оның ішінде жақсы шерте білу яғни домбыра тарту техникасын (шеберлігін арттыру). Әйгілі оындаушыларды тыңдай отырып, өзіндік орындаушылық шеберлігін тыңдау. Әннің мәтініне қарай қыр-сырды ашып айтуды үйрену.Айнаға қарап орындаушылық ерекшеліктерін жетілдіру. Үнтаспа тыңдау, дикциямен жүмыс істеу. Әннің сөзін мағьналы жаттау. Осының бәрін біле отырып, кей оқушылар ән буынын таза буындағанымен, ән айтқанда ән әуені бөлек-бөлшек орындайды, немесе нағыздап айту біздің вирусты ауруымыз. Одан құтылу үшін таспаны көп тыңдаған жөн, және әнді соғүрлым көбірек орындау қажет. Сонда ғана ән жалғасымы үзілмей әдемі естіле орындалады. Ән айту әңгіме айтумен тең деп түсінген дүрыс.
Категория: Профильное обучение | Добавил: Камшат_караганда (2012-12-10) | Автор: Камшат Советовна E
Просмотров: 2011 | Комментарии: 3 | Рейтинг: 2.0/1
Добавлять комментарии могут только зарегистрированные пользователи.
[ Регистрация | Вход ]
Пятница, 2024-05-03, 0:02 AM
Приветствую Вас Гость

Форма входа

Категории раздела

Русский язык и литература [1611]
Школьный психолог [547]
История [783]
Опыт [554]
Научная кафедра [234]
Воспитание души [262]
Мастер-класс [251]
Семья и школа [201]
Компьютер-бум [271]
Английский язык [874]
Великие открытия [30]
Университет здоровья [142]
Математика [1278]
Химия [406]
Классному руководителю [701]
Биология [612]
Думаем, размышляем, спорим [113]
Казахский язык и литература [1894]
Краеведение [108]
Начальная школа [4177]
Беседы у самовара [26]
Мировая художественная культура [49]
Новые технологии в обучении [409]
Сельская школа [84]
Профильное обучение [89]
Демократизация и школа [34]
Физика [323]
Экология [198]
Дошколенок [1768]
Особые дети [330]
Общество семи муз [66]
Школа и искусство
Уроки музыки [668]
Авторские разработки учителя музыки СШ № 1 г. Алматы Арман Исабековой
География [494]
Мой Казахстан [248]
Школьный театр [84]
Внеклассные мероприятия [1275]
Начальная военная подготовка, гражданская оборона, основы безопасности жизнедеятельности [107]
ИЗО и черчение [233]
Физическая культура [591]
Немецкий язык [61]
Технология [321]
Самопознание [445]
Профессиональное образование [133]
Школьная библиотека [93]
Летний лагерь [26]
Дополнительное образование [70]
Педагогические программы [24]

Социальные закладк

Поиск

Друзья сайта

Академия сказочных наук

  • Теги

    презентация Ирина Борисенко открытый урок информатика флипчарт животные новый год 9 класс 5 класс творчество Казахские пословицы проект конспект урока 6 класс физика язык класс педагогика стихи Казахстан математика урок праздник наурыз познание мира музыка доклад программа литература география природа сценарий семья воспитание классному руководителю осень игра казахский язык и литература викторина Начальная школа тест конкурс ИЗО внеклассная работа литературное чтение Русский язык 3 класс технология воспитательная работа сказка Здоровье Оксана 8 марта искусство независимость английский язык психология учитель 3 класс биология статья внеклассное мероприятие классный час ЕНТ выпускной школа 1 класс Русский язык ЕГЭ тесты химия начальные классы Дети экология Дошкольники любовь разработка урока казахский язык самопознание Английский родители br конспект спорт критическое мышление патриотизм дружба дошколенок История обучение тренинг разработка 7 класс физическая культура игры КВН занятие детский сад физкультура Абай коучинг

    Статистика

    Рейтинг@Mail.ru